Τα Εθνικά Κληροδοτήματα

Σύμφωνα με το παλαιότερο εξέχον μέλος του Αρείου Πάγου, Π. Θεοδωρόπουλο (βλ. Το Κράτος και τα Εθνικά Κληροδοτήματα, ΕλλΔνη 1983, σελ. 288-391):

«… Ιδού, διατί το θέμα αυτό που διαπραγματεύομαι, το θέμα των Εθνικών Κληροδοτημάτων έχει ενδιαφέρον και σπουδαιότητα δια πάντα Έλληνα και Ελληνίδα, νομικόν και μη, εξέχοντα και μη. Ιδού διατί το θέμα αυτό δεν είναι θέμα ειδικής νομοθεσίας, θέμα ερμηνείας και εφαρμογής ενός νόμου, που δύναται να ενδιαφέρει 20, 50 ή 100 άτομα. Δεν είναι θέμα μόνον των οργάνων της Διοικήσεως του Υπουργείου Οικονομικών, των Οργάνων της Δ/νσεως των Εθνικών Κληροδοτημάτων, που απασχολούνται με την εφαρμογή του Νόμου τούτου. Δεν είναι θέμα μόνον του Εφετείου Αθηνών, του Αρείου Πάγου και των λοιπών Δικαστηρίων του Κράτους, που ασχολούνται με την ερμηνείαν και εφαρμογήν του εν λόγω νόμου. Δεν είναι θέμα μόνον εκείνου που αφήκε την περιουσία του και επιζή, ημεδαπών ή αλλοδαπών ή των κληρονόμων του εν περιπτώσει θανάτου του. Δεν είναι θέμα μόνον εμού του ομιλούντος που απασχολούμαι με αυτό συγγραφικώς. Θέμα μόνον ιδικόν Σας που με ακούετε αυτή τη στιγμήν. Δεν είναι μόνον θέμα δισεκατομμυρίων, απροσδιορίστου αξίας, θέμα υλικού περιουσιακού ενδιαφέροντος. Είναι θέμα με μία ιδιαιτέραν διάστασιν. Θέμα ηθικής λάμψεως και αξίας, θέμα ψυχικού μεγαλείου του Έθνους. Είναι θέμα παντός Έλληνος και Ελληνίδος, που ενδιαφέρεται και πρέπει να ενδιαφέρεται δια τα κοινά. Είναι θέμα παντός που κλείνει μέσα στην ψυχή του την ψυχήν της Ελληνικής πατρίδος, την ψυχήν και το μεγαλείον των Εθνικών Ευεργετών. Παντός ο οποίος έχει πίστιν και αγάπη προς την Πατρίδα, έχει μυηθή εις την προς ταύτην αγάπην και πίστιν. (…) Εντεύθεν εκ πάντων εν γένει τούτων ανακύπτει, το μέγα, το βαρύ καθήκον της Ελληνικής Πολιτείας προ της τοιαύτης ελευθεριότητος των τέκνων αυτής. Ενώπιον εκείνων, των οποίων την σκέψιν και τον νουν εκίνει και κατηύθυνεν η ιδέα και το μεγαλείον μιας μεγάλης, ενδόξου και ωραίας Ελλάδος, διεγράφετο ως καθήκον ιερόν και επιβεβλημένον εις την Πολιτείαν η πιστή και επακριβής εκπλήρωσις της Ιεράς αυτών βουλήσεως. Καθήκον, το οποίον αυτομάτως και εν όψει του ότι τα Εθνικά κληροδοτήματα συνιστούν πολύτιμον του Έθνους θησαυρόν δημιουργεί εις πάντα πολίτην, Έλληνα και Ελληνίδα, προύχοντα και μη, ανεξαρτήτως επαγγέλματος, τάξεως και κατηγορίας, το δικαίωμα να παρακολουθή την έναντι του θεσμού των Εθνικών κληροδοτημάτων τηρηθείσαν και τηρουμένην υπό του Κράτους (και των με την εφαρμογήν του εν λόγω θεσμού ταχθέντων οργάνων αυτού) τακτικήν ως προς την υπό τούτων εκπλήρωσιν του ως άνω Χρέους των. Το ιερόν και αναφαίρετον δικαίωμα του πολίτη να ενημερώνεται και πληροφορείται περί του εάν η βούλησις αυτών που καταλείπουν τας περιουσίας των προς Εθνικούς και κοινωφελείς σκοπούς εκπληρούται εν όλω ή εν μέρει και υπό τινάς συνθήκας και εν γένει περί της τύχης των εν λόγω περιουσιών. Να ενημερώνεται δια παν ό,τι ενδιαφέρει το θεσμόν των Εθνικών Κληροδοτημάτων, δια την τύχην, την όλη πορείαν και εξέλιξιν αυτών. Δικαίωμα ενημερώσεως και κατατοπισμού των πάντων, διότι τα Εθνικά κληροδοτήματα ως ανήκοντα εις το Έθνος, ανήκουν εις πάντα πολίτην. Δικαίωμα, εις το οποίον αντιστοιχεί το χρέος του Κράτους, το μεν να τηρή (επιτρέψητε μοι την κάπως ουχί ασυνήθη την σήμερον έκφρασιν) «ανοικτόν» τον φάκελλον των Εθνικών κληροδοτημάτων, ανοικτόν λέγω υπό την έννοιαν της ενημερώσεως παντός ενδιαφερομένου και προσιτόν συνεπώς εις πάντα πολίτην τον χώρον της Δημόσιας Υπηρεσίας (τον χώρον τουτέστιν της προς τούτο αρμοδίας Υπηρεσίας του Υπουργείου Οικονομικών), το δε να προβαίνη εις την άμεσον και ταχείαν διεκπεραίωσιν παντός θεσμού που ενδιαφέρει την τύχην και περαίωσιν ενός εκάστου των Εθνικών Κληροδοτημάτων…».