Η ακροτελεύτια διάταξη της διαθήκης του Ευαγγέλη Ζάππα

Η ακροτελεύτια διάταξη της διαθήκης του Ευαγγέλη Ζάππα έχει ως αναφορά τις αντίστοιχες ακροτελεύτιες διατάξεις από το Σύνταγμα του Ρήγα Φεραίου,τη «Νέα Πολιτική Διοίκηση»,σύμφωνα με την οποία έσχατη εφαρμογή της αρχής της λαϊκής κυριαρχίας αποτελεί η αναγνώριση σε κάθε πολίτη του δικαιώματος αντίστασης «όταν τον καταθλίβουν και τον αδικούν», ακόμη δε και του δικαιώματος επανάστασης «όταν η Διοίκησις βιάζη, αθετή, καταφρονή τα δίκαια του λαού και δεν εισακούη τα παράπονα του» .

« (…) Άρθρον 33.

Το να αντιστέκεται ο κάθε πολίτης, όταν τον καταθλίβουν και τον αδικούν, είναι αποτέλεσμα των ανωτέρω αναφερθέντων δικαίων του, γιατί κανένας δεν αντιστέκεται όταν ξέρει πως θα δικαιωθεί με τη συνδρομή του νόμου.

Άρθρον 34.

Όταν ένας μόνος κάτοικος του βασιλείου τούτου αδικηθεί, αδικείται όλο το βασίλειο˙ και πάλι όταν το βασίλειο αδικείται ή πολεμείται, αδικείται και πολεμείται ο κάθε πολίτης.

Άρθρον 35.

Όταν η διοίκηση βιάζει, αθετεί, καταφρονεί τα δίκαια του λαού και δεν εισακούει τα παράπονά του, το να κάμνει τότε ο λαός, ή κάθε μέρος του λαού, επανάσταση, ν’ αρπάξει τ’ άρματα και να τιμωρήσει τους τυράννους του, είναι το πλέον ιερόν απ’ όλα τα δίκαιά του και το πλέον απαραίτητο απ’ όλα τα χρέη του.»

Η διάταξη αυτή έγινε πράξη στα ψηφίσματα των Εθνοσυνελεύσεων της Επαναστάσεως του 1821. Στο ψήφισμα της Γ’ Εθνοσυνελεύσεως των Ελλήνων η τήρηση του Πολιτικού Συντάγματος της Ελλάδος «αφιερούται εις την πίστιν της Βουλής, του Κυβερνήτου και του Δικαστικού δια να διατηρήται εν ακριβεία· αφιερούται εις την εύνοιαν των Λαών και εις τον πατριωτισμόν παντός Έλληνος, δια να ενεργήται καθ’ όλην την έκτασιν».

Η διάταξη αυτή περιελήφθη στο Σύνταγμα του 1844 (άρθρο 107) και από τότε απαράλλακτο το άρθρο τούτο επαναλαμβάνεται σε όλα τα Συντάγματα, στο άρθρο 110 του 1864/1911 και στο άρθρο 127 του 1927.

Το 1962, σημαία του αγώνα για την υπεράσπιση της Ελευθερίας και της Δημοκρατίας έγινε ένας αριθμός, το 114. Ο αριθμός αυτός αντιστοιχούσε στο ακροτελεύτιο άρθρο του Συντάγματος του 1952 που όριζε ότι «η υπεράσπιση του Συντάγματος επαφίεται στον πατριωτισμό των Ελλήνων». Στην Ακρόπολη, στο Υπουργείο Βιομηχανίας και στο Πανεπιστήμιο, υψώθηκαν ελληνικές σημαίες, οι οποίες στο κέντρο τους ανέγραφαν τον αριθμό « 114 ». Κεντρικό σύνθημα ήταν και πάλι ο λόγος του Ρήγα Φεραίου «Συλλογάται καλά όποιος συλλογάται ελεύθερα».

Η χρήση της λέξης «ευχολόγιο» στην παρέμβαση τη ΕΟ&Κ δεν είναι βέβαια τυχαία. Έχει χρησιμοποιηθεί ιστορικά από όλους όσοι εναντιώθηκαν στο πνεύμα και τη σημασία της. Διαψεύσθηκαν, όμως, όλοι από την ιστορία.

Όπως εκφράσθηκε την ιστορική εκείνη περίοδο:

« (…) δεν εκφράζεται απλώς μια ευχή. Η διάταξη του άρθρου 114 έχει ουσιαστικό περιεχόμενο.»

Η θεσμική και πολιτική σημασία της είχε επιγραμματικά επισημανθεί στην εισήγηση της συντακτικής επιτροπής στην Α ́ Συντακτική Συνέλευση του 1843, χαρακτηριστικά αποσπάσματα της οποίας παραθέτει στο οικείο κεφάλαιο του Συνταγματικού Δικαίου και ο Αλέξανδρος Σβώλος:

«Ήδη εφθάσαμεν εις τελευταίον μεν αλλά κυριώτατον του Συντάγματος», διότι « πάντα τα· άλλα, όσα εψηφίσατε μέχρι τούδε είναι η έκφρασις των ευχών σας και των του Έθνους ευχών, το δε 107 άρθρον ο τρόπος, δι ού αι ευχαί υμών θέλουσι πραγματοποιηθή· εκείναι αποτελούσι το σώμα του πολιτεύματος, την δε ζώσαν και ενεργόν ψυχήν» του Συντάγματος «δίδει το 107 άρθρον», διότι «δεν είναι τόσον δύσκολον το ν’ αποκτήση τις τα καλά, όσον το να δυνηθή να διατηρήση ταύτα»

Σύμφωνα δε με τον Αλέξανδρο Σβώλο:

«(…) η αντίσταση του άρθρου είναι το «κοινωνικόν αντίρροπον της εξουσίας των κυβερνώντων» (Συνταγματικόν Δίκαιον 1934 σ.106-107).

(…)Οι πολίτες νομιμοποιούνται να υπερασπίζονται και ακόμη να απαιτούν την τήρηση του Συντάγματος χρησιμοποιώντας κάθε νόμιμο μέσο. Δικαιούνται έτσι να «χρησιμοποιούν τα πολιτικά και ατομικά τους δικαιώματα διά να αμύνονται του Συντάγματος όταν παραβιάζεται, χωρίς η τοιαύτη πράξις καθ’ εαυτήν να δύναται ποτέ να χαρακτηρισθή ως αξιόποινος ή εν γένει νομικώς επίμεμπτος..».

Σε ένα κράτος δίκαιου, στο οποίο η τήρηση της νομιμότητας και η προστασία των συνταγματικών δικαιωμάτων τελεί υπό την εγγύηση της δικαστικής εξουσίας και έχουν οργανωθεί δικαιοδοτικές διαδικασίες για τη διαπίστωση και κύρωση της παρανομίας ή των παραβάσεων της συνταγματικής νομιμότητας, η υποχρέωση συνταγματικής νομιμοφροσύνης διαθέτει στέρεα νομικά και νομιμοποιητικά ερείσματα.