Το Παναθηναϊκό Στάδιο
Ο θεσμός των Παναθηναίων χάνεται στην προϊστορία. Η λέξη Παναθήναια σημαίνει «γιορτή για όλους τους Αθηναίους», δηλαδή για όλους τους κατοίκους της Αττικής. Στους αρχαιότερους χρόνους, οι κάτοικοι της Αθήνας, δηλαδή οι κάτοικοι της περιοχής γύρω από την Ακρόπολη γιόρταζαν τα «Αθήναια». Όταν ο Θησέας ένωσε τους δήμους της Αττικής και όρισε την Αθήνα ως πρωτεύουσα, η γιορτή αυτή ονομάστηκε «Παναθήναια».
Η σημασία των Παναθηναίων Αγώνων απεικονίζεται στη ζωφόρο του Παρθενώνα. Ο Φειδίας επέλεξε ως θέμα της τη μεγάλη γιορτή της πόλης, προς τιμήν της θεάς Αθηνάς. Θεοί, ήρωες και πολίτες γιορτάζουν μαζί. Διοργανωνόταν κάθε 4 χρόνια, διαρκούσε 12 μέρες και περιελάμβανε τελετές, θυσίες, αθλητικούς και μουσικούς αγώνες. Η πιο επίσημη μέρα ήταν η τελευταία, η 28η του μηνός Εκατομβαιώνος, στην καρδιά του καλοκαιριού, τα γενέθλια της θεάς. Την ημέρα αυτή σχηματιζόταν πομπή που έφτανε στο ναό της Αθηνάς Πολιάδος, ο οποίος αντικαταστάθηκε από το Ερέχθειο, για να παραδώσει στους ιερείς τον καινούργιο πέπλο της θεάς. Αυτή ακριβώς η πομπή ξετυλίγεται στα 160 μέτρα της ζωφόρου του Παρθενώνα.
H ζωφόρος αποτελείτο από 115 λίθους. Είχε συνολικό μήκος 160 μέτρα, ύψος 1,02 μέτρα και πάχος 0,6 μέτρα. Στην πομπή εικονίζονταν περίπου 378 ανθρώπινες και θεϊκές μορφές, καθώς και περισσότερα από 200 ζώα, κυρίως άλογα. Oμάδες ιππέων και αρμάτων καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος της. Ακολουθεί η πομπή της θυσίας, με τα ζώα και τις ομάδες ανδρών και γυναικών που φέρουν ιερά τελετουργικά σκεύη και προσφορές. Στη μέση της ανατολικής πλευράς, πάνω από την είσοδο του ναού, εικονίζεται το τέλος της πομπής, το αποκορύφωμα του πολυήμερου εορτασμού των Παναθηναίων, η παράδοση του πέπλου, του δώρου των Αθηναίων. Αριστερά και δεξιά εικονίζονται καθιστοί οι δώδεκα θεοί του Ολύμπου. Από το σύνολο της ζωφόρου, σήμερα σώζονται 50 μέτρα στο Μουσείο της Ακρόπολης, 80 μέτρα στο Βρετανικό Μουσείο, ένας λίθος στο Μουσείο του Λούβρου, ενώ άλλα τμήματα είναι διασκορπισμένα σε μουσεία στο Παλέρμο, στο Βατικανό, στη Βιέννη, στο Μόναχο και στην Κοπεγχάγη. Από τη λαμπαδηδρομία των Παναθηναίων εμπνεύσθηκε η λαμπαδηδρομία των Ολυμπιακών Αγώνων στη σύγχρονη εποχή.
