Τα πατριωτικά κίνητρα των Ευεργετών
Είμαι η Φανή Χαλκιά και είμαι υπερήφανη, ως Ελληνίδα, που κέρδισα το χρυσό μετάλλιο στα 400 μ. εμπόδια στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας το 2004.
Είχα την τύχη να μάθω για τη ζωή και τη δράση του μεγάλου Εθνικού Ευεργέτη Ευαγγέλη Ζάππα, ο οποίος οραματίστηκε να υλοποιήσει την ιδέα του Ρήγα Φεραίου και του Παναγιώτη Σούτσου για την αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων τον 19ο αιώνα και με τη διαθήκη του είχε σαφώς ορίσει η περιουσία του να διατεθεί προς το σκοπό αυτό, αλλά δυστυχώς γνωρίζω ότι κάτι τέτοιο δεν έχει γίνει μέχρι σήμερα σεβαστό από την ελληνική Πολιτεία.
Άλλωστε, η αρμόδια για τη διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων Επιτροπή δε φέρει τυχαία το όνομα «Επιτροπή Ολυμπίων και Κληροδοτημάτων».
Κατά τις σπουδές μου στο Τμήμα Διεθνών, Ευρωπαϊκών και Περιφερειακών Σπουδών του Πάντειου Πανεπιστημίου, μελέτησα την ιστορία της χώρας μας, σε συνάρτηση πάντα με τα διεθνή και ευρωπαϊκά δεδομένα και διαπίστωσα πληθώρα ανάλογων ιστορικών παραδειγμάτων με αντίστοιχη ατυχή κατάληξη, τα οποία μαρτυρούν την κακοδαιμονία μας.
Γνωρίζω ότι, ήδη από το 1856, ο Αλέξανδρος Ραγκαβής, Υπουργός Εξωτερικών επί βασιλείας Όθωνα και λόγιος της εποχής, είχε κρίνει ως «γελοία» την πρόταση του Ευαγγέλη Ζάππα για αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων και είχε προσπαθήσει να την «μεταρρυθμίσει» υπέρ μιας πλήρως βιομηχανικής διοργάνωσης, με το σκεπτικό ότι “εν τω παρόντι αιώνι οι εις τον πολιτισμόν μάλιστα αντιστοιχούντες αγώνες εισίν ουχί οι της πυγμής ή της πάλης, αλλά οι της βιομηχανικής και κοινωνικής αναπτύξεως”. Κάτι που αργότερα με μετάνοια αναγνώρισε.
Επίσης, όπως έχω μελετήσει, τον Νοέμβριο του 1894, όταν πλέον είχε συσταθεί η Επιτροπή Ολυμπίων και Κληροδοτημάτων και είχε αποφασισθεί ότι η Αθήνα θα ήταν ο τόπος τέλεσης των Διεθνών (Ολυμπιακών) Αγώνων του 1896, η Επιτροπή Ολυμπίων και Κληροδοτημάτων, σε επιστολή της προς τον Pierre de Coubertin, τον απέτρεψε ακόμα και να επισκεφτεί την Αθήνα αναφέροντας: «Εις εν νεαρόν έθνος η ακριβής αντίληψις του θεσμού των αθλητικών αγωνισμάτων δεν υφίσταται ποσώς», προτείνοντάς του να περιμένει τη διοργάνωση των Αγώνων στο Παρίσι το 1900. Γνωρίζουμε όλοι μας, βέβαια, την αναντιστοιχία της πρόβλεψης της Επιτροπής Ολυμπίων και Κληροδοτημάτων με την ύστερη επιτυχή πορεία και διεθνή καταξίωση των Ολυμπιακών Αγώνων και ιδεωδών.
Παρόλα τα ατυχή ιστορικά παραδείγματα της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, υπήρχαν και παραδείγματα μεγάλων Εθνικών Ευεργετών που πίστεψαν και επένδυσαν στην καλλιέργεια «ψυχής τε και σώματος» -βάση του Ολυμπιακού πνεύματος. Ανάμεσά τους ο βαρόνος Σιμών Σίνας και, βέβαια, ο Ευαγγέλης Ζάππας. Ο Σιμών Σίνας κατασκεύασε το κτίριο του Εθνικού Αστεροσκοπείου και μελέτησε την ανακατασκευή της Ακαδημίας του Πλάτωνα, για την επάνοδο της φιλοσοφίας στον τόπο που γεννήθηκε. Ο δε Ζάππας διαπιστώνοντας ότι ο σκοπός του Σίνα ήταν η ανάταξη «της διανοητικής των Ελλήνων δυνάμεως», επιθύμησε να συντελέσει ο ίδιος «εις την βελτίωσιν της σωματικής αυτών δυνάμεως», αποσκοπώντας στην ανάπτυξη της «ψυχής τε και σώματος» ως όλου, σύμφωνα με τον λόγιο Μηνά Μινωίδη.
Ο Ευαγγέλης Ζάππας χρηματοδότησε, κατ’ ουσίαν, την ιδέα που πρώτος οραματίστηκε ο πνευματικός ηγέτης της ελληνικής Επανάστασης Ρήγας Φεραίος, ο οποίος στην έκδοση του βιβλίου του με τίτλο «Ολύμπια», σαφώς αναφέρεται στους Ολυμπιακούς Αγώνες τονίζοντας ότι «Ολυμπιακοί αγώνες λέγονται τα παιγνίδια ταύτα: δρόμος, δίαυλος, πάλη, δίσκος, άλμα, παγκράτιο και πυγμή. Ούτοι οι αγώνες επανηγυρίζοντο από τους προπάτοράς μας κάθε τέταρτον χρόνον, όθεν και Ολυμπιάς η τετραετής εις την πόλιν Ολυμπίαν», γεγονός που αποδεικνύει ότι και για αυτόν οι έννοιες Ολύμπια και Ολυμπιακοί Αγώνες είναι ταυτόσημες.
Στα Ολύμπια ο Ρήγας μιλάει για την Αρχαία Ελλάδα και προσπαθεί να προκαλέσει στους αναγνώστες τα ίδια συναισθήματα και τους ίδιους συνειρμούς που επεδίωκε με τη Χάρτα. Έτσι υπενθύμιζε στους Έλληνες το μεγαλείο και τη δόξα των προγόνων τους και αναζωπύρωνε το όραμα της αναβίωσης των Ολυμπιακών αγώνων στην πατρίδα τους.
Τα κίνητρα όλων αυτών των σπουδαίων Ελλήνων ήταν διαχρονικώς πατριωτικά, καθώς μέσα από αυτήν την «μεγάλη εθνική αγωνιστική εορτή», τους Ολυμπιακούς Αγώνες, απέβλεπαν στην ανάδυση της Μεγάλης Ελλάδας, έτσι όπως την οραματίζονταν.
Πλάι σε αυτούς τους εξ Ηπείρου ορμώμενους Εθνικούς Ευεργέτες, ο επίσης Ηπειρώτης Γεώργιος Αβέρωφ συνέβαλε και αυτός κατά το μερίδιό του στην ανάπτυξη του Ολυμπισμού. Όταν αποφασίστηκε να τελεσθούν οι Διεθνείς(Ολυμπιακοί) Αγώνες, το 1896 στην Αθήνα, το ελληνικό Κράτος δεν είχε τη δυνατότητα να πληρώσει τα έξοδα (παρότι ο Ευαγγέλης Ζάππας είχε διαθέσει το σύνολο των αναγκαίων χρημάτων και για την αναμαρμάρωση του Παναθηναϊκού Σταδίου)και ο τότε διάδοχος Κωνσταντίνος του πρότεινε να χρηματοδοτήσει τους αγώνες. Πράγματι, αυτός διέθεσε τα ανάλογα χρήματα τόσο για την μαρμάρωση του Παναθηναϊκού Σταδίου όσο και για την διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων με την αρμόζουσα μεγαλοπρέπεια στον τόπο που είχαν γεννηθεί, τον 5ο αιώνα π.Χ. Προς τιμήν του στήθηκε ανδριάντας στο Παναθηναϊκό Στάδιο.
Δεν είναι τυχαίο, πάντως, ότι ο πρώτος ανδριάντας που φιλοτεχνήθηκε από το ελληνικό Κράτος απεικονίζει μία αλληγορική μορφή του Ευαγγέλη Ζάππα, δαφνοστεφανωμένη.
Για όλους αυτούς τους λόγους, η Επιτροπή Ολυμπίων και Κληροδοτημάτων οφείλει διαχρονικά και στο διηνεκές, σύμφωνα με τη διαθήκη του Ευαγγέλη Ζάππα, να επαγρυπνεί για την εκτέλεσή της, να διεκδικήσει το όνομα των Ολυμπιακών Αγώνων και τη διοργάνωση τους (καθώς ο Κανονισμός διοργάνωσής τους καταρτίστηκε από την Επιτροπή Ολυμπίων και Κληροδοτημάτων), τα δικαιώματα του Ολυμπιακού Λαχείου, καθώς και να υποχρεώσει –δια νόμου- όλους τους μη συμμορφούμενους με αυτή σε αποζημίωση για την αποκατάσταση των ζημιών που έχει υποστεί.
Φανή Χαλκιά
